Czym jest Plan Urządzenia Lasu?

Plan Urządzenia Lasu (PUL) to dokument tworzony dla nadleśnictwa na okres 10 lat, który dokładnie opisuje las i wskazuje metody jego zagospodarowania. Kolejne rewizje planu (czyli następujące po sobie PULe) są powiązane w czasie i przestrzeni. Dzięki czemu działania wykonywane przez leśników dzisiaj są wynikiem prac, które nasi poprzednicy wykonywali 10, 20 czy 50 lat temu. Jednocześnie dzisiaj sadząc drzewa czy pielęgnując las musimy myśleć o kolejnych pokoleniach. To właśnie powiązane ze sobą PULe zapewniają tę ciągłość. Czasami Plan Urządzenia Lasu może być opracowywany na okres krótszy niż 10 lat. Dzieje się tak w uzasadnionych przypadkach, na przykład gdy wystąpią znaczne szkody lub klęski żywiołowe.

Lasy prywatne również objęte są planowaniem urządzeniowym, z tym że dla nich sporządzane są Uproszczone Plany Urządzenia Lasu (UPUL). Również obejmują one 10-letnie okresy, opisują urządzany las i wskazują na zadania, które w danym okresie należy wykonać.

Obecnie Nadleśnictwo Kolbudy zarządza lasami w oparciu o projekt Planu Urządzenia Lasu (PUL) na lata 2026-2035, który został pozytywnie zaopiniowany przez RDOŚ w Gdańsku i oczekuje na zatwierdzenie przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Plan urządzenia lasu powinien zawierać m.in.:

1. opis lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia,
2. analizę gospodarki leśnej w minionym okresie,
3. program ochrony przyrody (osobny dokument),
4. określenie zadań związanych z pozyskaniem drewna, zalesieniami i odnowieniami, pielęgnacją i ochroną lasu, gospodarką łowiecką i tworzeniem infrastruktury leśnej (budynki, drogi).

Jak wygląda urządzanie lasu?

Prace urządzeniowe (tworzenie PULu) wykonywane są na podstawie obowiązującej w Lasach Państwowych instrukcji. Na początki procesu zwołuje się tzw. Komisję Założeń Planu, na której ustalane są pewne ramowe założenia do dokumentu. Następnym etapem jest dokładna inwentaryzacja i ocena stanu lasu. Specjaliści określają takie cechy lasu jak struktura, budowa, wiek, skład gatunkowy, stan zdrowotny, warunki glebowo-siedliskowe itp. W oparciu o te dane projektuje się wskazówki gospodarcze, czyli przewidziane do wykonania zabiegi. Uwzględnia się przy tym potrzeby przyrody, zróżnicowane cele gospodarki leśnej i funkcje, jakie pełnią lasy w urządzanym nadleśnictwie. Cały ten proces jest tak złożony i pracochłonny, że w Nadleśnictwie Kolbudy trwał ostatnio niemal dwa lata!

Lasy dzieli się na obręby leśne, które z kolei podzielone są na oddziały leśne (forma organizacji i podziału powierzchniowego). W ramach oddziałów wyróżnia się jeszcze wydzielenia leśne, stanowiące fragmenty lasu różniące się od sąsiednich np. przez wiekiem, gatunkami, funkcją itd. Dzięki takiemu podziałowi powstają adresy leśne, które pozwalają jednoznacznie wskazać opisywany fragment lasu w przestrzeni.

Informacje zdobyte w ramach prac urządzeniowych i zaprojektowane zabiegi przedstawiane są następnie w postaci opisów taksacyjnych tworzonych dla poszczególnych wydzieleń. Takie opisy to prawdziwe kopalnie wiedzy - znajdziemy w nich informacje o warunkach siedliskowych (gleba, uwilgotnienie), roślinności (drzewach i roślinach runa), projektowanych w lesie zabiegach i wiele, wiele więcej.

Po zakończeniu prac urządzeniowych ma miejsce narada techniczno-gospodarcza (z udziałem różnych interesariuszy), której celem jest sformułowanie projektu planu urządzenia lasu oraz zatwierdzenie prognozy oddziaływania planu na środowisko i obszary Natura 2000. Projekt PUL jest dzisiaj poddawany konsultacjom społecznym, w trakcie których zbierane są uwagi i wnioski do projektu - w ten sposób uwzględnia się w prowadzonej gospodarce głos i potrzeby lokalnych społeczności. Konsultacje społeczne projektu aktualnego PUL dla Nadleśnictwa Kolbudy odbywały się między 19 listopada a 9 grudnia 2025 roku.

Dopiero po rozpatrzeniu głosów z konsultacji społecznych i wprowadzeniu zmian do projektu planu zostaje on skierowany do zaopiniowania przez właściwą Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska, a po otrzymaniu pozytywnej opinii trafiają do zatwierdzenia przez ministra właściwego do spraw środowiska. 

Technologia w służbie lasu

Współczesne plany gospodarowania na terenach leśnych wykonuje się, wykorzystując najnowsze osiągnięcia techniki. Podstawowym narzędziem pracy jest tu leśna mapa numeryczna (LMN), będąca częścią systemu informacji przestrzennej (GIS). Mapa ta w sposób graficzny przetwarza i przedstawia dane zebrane podczas prac terenowych. Od lat w urządzaniu lasu stosuje się również coraz doskonalsze metody wykorzystywania zdjęć lotniczych i satelitarnych, dane ze skanningu laserowego (LIDAR) i modele 3D, które uzupełniają wyniki prac terenowych. Równolegle do danych taksacyjnych (opisujących wydzielenia leśne) leśnicy używają także innych map - np. glebowej, siedliskowej (przedstawiającej mozaikę siedlisk), numerycznych modeli terenu itd. Dzięki temu patrzymy na las nie tylko w granicach pojedynczych wydzieleń, ale również w szerszych zespołach (np. płatach siedlisk). Pozwala to zarządzać lasem w oparciu o prawdziwe, naturalne warunki, a nie tylko "kreski na mapie".